This page is a part of an online version of Tiens Tiens.
Is-man, een theatervoorstelling over eerwraak: regisseuse Adelheid Roosen
Binnenkort staat in het NTGent “Is-man” op het programma, een theatervoorstelling over eerwraak. Tiens Tiens sprak met de regisseuse van het stuk, de Nederlandse Adelheid Roosen.
> Hoe bent u op het idee gekomen een stuk te maken over eerwraak?
Roosen: “De focus in mijn werk lag al een hele tijd op vrouwen. Eind jaren ’90 maakte ik het stuk “Vijf op je ogen” met vier moslimmeisjes. Ook voor “De gesluierde monologen”, een stuk over seksualiteit, werkte ik samen met vier Marokkaanse vrouwen. Zo raakte ik helemaal verdiept in vrouwen, mijn hele wereld draaide rond hen.
Op den duur begon ik nieuwsgierig te worden naar de mannen. Hoe zit de relatie van de vrouwen met wie ik werk en hun echtgenoten, vroeg ik me af. Ik voelde fascinatie voor die mannen. Ik stelde me de vraag wie hen initieert tot emancipatie. Vrouwen hebben over het algemeen veel sneller verbindingen, een natuurlijke empowerment. Zij ontmoeten elkaar bijvoorbeeld wanneer ze de kinderen naar school brengen. Mannen staan in vergelijking veel losser in de samenleving. Meestal vinden zij elkaar bij sport of het draait om wie economisch wat voorstelt.
Als er bij een voorstelling een echtgenoot kwam kijken, rende ik achteraf meteen naar de foyer om te horen hoe hij het stuk had ervaren. Zo heb ik uiteindelijk een paar afspraken gemaakt met mannen in theehuizen en dan is alles begonnen.
Daarnaast wilde ik met dit stuk de vreugde en passie van de Arabische wereld delen. Wij in het Westen voelen ons superieur, dat merk je aan termen als “achterlijk” die door de media gebruikt worden. Want wij hebben toch maar mooi scheiding van kerk en staat en zij niet enzovoort.
Maar ik wil tonen dat wij ook dingen van hen kunnen leren. Denk maar aan dansen en zingen. Dat kunnen wij niet. Als wij zingen voor iemand zijn verjaardag, dan lijkt dat nergens op. Terwijl zij dat doen met zoveel gratie en authenticiteit. Voor ons mag dat alleen maar een hobby zijn, niks economisch. Maar dat is het volgens mij wel!
Telkens wanneer ik mensen wijs op de vreugde en passie van die cultuur, dan zegt er altijd iemand “maar”. Maar er is vrouwenbesnijdenis, maar er is dit, maar er is dat. De sterkste maar is eerwraak. Daar heb ik me in verdiept.
Als wij in de jaren ’60 migranten en hun families hierheen halen en een integratiesysteem bedenken, dan is eerwraak vanaf dat moment Nederlands. Dat is het niet in oorsprong, maar dat is peper of curry ook niet. Als we koloniseren zien we de dingen als de onze. Maar migranten zouden we het liefst in twee hakken; het positieve deel mag blijven, de andere helft moet weg. Dat is fout. Je moet je in een fenomeen als eerwraak verdiepen, het bestuderen.
> Hoe hebt u dat aangepakt?
Roosen: “Dat was een lang proces. Ik heb tien maanden research gedaan. Ik ben begonnen bij politie en justitie en allerlei stichtingen. Dat was het makkelijkst, daar kan je zo binnen stappen. Zo ging het stap voor stap verder. Uiteindelijk ben ik via de politie op bezoek gegaan naar gevangenissen. Daar heb ik gepraat met mannen die veroordeeld zijn voor eerwraak. Daarbuiten heb ik ook gesprekken gehad met families.
Voor het stuk zelf heb ik ook gewerkt met mensen van die cultuur die het fenomeen kennen, een mooie combinatie van mensen. Er doet een muzikant uit Koerdistan mee en Yaşar, die de dader speelt, is een multiculturele medewerker. Er staat ook een derwisj op het podium. Die danst omdat hij soefi is. Zo hebben we meteen echte religie op het podium.
> Zijn uw eigen ideeën over eerwraak veranderd door het maken van dit stuk?
Roosen: “Ik had weinig ideeën. Ik ben katholiek opgevoed. Ik kende enkel het vijfde gebod: “Gij zult niet doden”. Ik was op zoek naar inzicht, naar het proces dat plaats vond: wanneer is eer geschaad? Wanneer wordt iemand gedood? Dat zoeken heb ik heel grondig gedaan.
Is-man is te zien in het NTGent op zondag 16 maart om 15u en 20u. Tickets: 09/2250101
De fascinatie en obsessie
De fascinatie en obsessie met de islam is vandaag een hype. Hypes zijn vaak zeepbelletjes.
Eerwraak of dergelijke vormen agressie en druk op de vrouwen en hun seksualiteit vindt je terug in elke cultuur en samenleving die moeite hebben met of bang zijn van de vrouwelijke seksualiteit. Omdat wij mannen de zwakke geslacht zijn hebben we dan ook de controle en druk op de sterkere vrouwelijke seksualiteit verworven.
In de 16de, 17de eeuw werden in Europa vrouwen die vaak gescheiden waren, die mondig, eigenwijs en vooral over hun eigen seksualiteit wouden beschikken verbrand als heksen; ze waren bezeten door de duivel was het verdict.
In de film 'Zorba the Greek' wordt de mooie weduwe die haar hart en lichaam aan een vreemde man geeft, wordt de keel afgesneden door de orthodox christelijke mannen van haar dorp.
Zeer zeker komt in vele islamitische culturen eerwraak en dergelijke; m.a.w. druk en controle op de vrouwelijke seksualiteit nog veel voor. Probleem is niet zozeer die ene of andere cultuur, maar de mentaliteit en schrik van wij de mannen.