TiensTiens

(foto: carmendevos)

Het gehoor is een genadeloos zintuig. Of je nu waakt of slaapt, een oor kan je niet sluiten en wat je hoort, moet je horen. Waarheid: ons geweldig bewustzijn filtert al wat overbodig is eruit. Andere dingen worden je genadeloos in de kop gesplitst. Het gehoor is een te gesofisticeerd waarschuwingssysteem om van een aan/uit - knop te voorzien. Geluid bespeelt rechtstreeks onze emotionele snaar. Muziek is een evident voorbeeld, maar het is een luxe van onze tijd: honderd jaar geleden was er slechts muziek als er muziek gemaakt werd. Vandaag word je erdoor geteisterd. De panfluitversie van Let it be vult je hoofd terwijl je op een trein wacht. Winkelketens brengen je in de juiste stemming met de perfecte rebel sound die past bij hun overprijsde jeans –“hey Bobby Marley play something good to me”. Toch is stilte niet wat je mist. Stilte is een ziekenhuiskamer. Stilte is dreiging, ingehouden spanning en dood.

De Gentse families lepelden hun pap op in stilte, in angst, terreur en onderdrukking, terwijl keizer Karel met zijn crapuul op de Vrijdagsmarkt paradeerde om vervolgens het eerste democratisch verkozen stadsbestuur voltallig te laten onthoofden. Dat gebeurde een luttele 350 jaar geleden op het Veerleplein.

Of nog driehonderd jaar eerder, toen het opgezweepte gepeupel dreigend, vol ingehouden woede door de straten kolkte. Op weg naar het huis van die arme, van corruptie verdachte Jacob Van Artevelde. Op de achtergrond zwelt geen dramatische vioolmuziek. Je bent niet in de cinema, je bent in het jaar 1345. Dit is dreigende stilte, tot de explosie van gejoel en gebral losbreekt en de Gentenaars hem op zijn paniekerige vlucht langs de achterdeur van zijn woning bij het nekvel grijpen en hem de schedel inslaan. Zijn hersenen worden samen met andere vitale organen over de middeleeuwse kasseien gesmeerd. Achteraf hebben de Gentenaars hierover veel spijt gehad. Maar dat was achteraf.

Misschien verloren we de dreigende stilte wanneer het geluid van de eerste fabrieken weerklonk. De machtige industrialisatie, de volksmassa’s die zich gedisciplineerd in beweging zetten. Met inventiviteit en daadkracht verheft de mens zich boven de beperking van zijn natuur. Stoom en tandwielen vervangen mankracht, ijzer en staal laten de wereld draaien. De start van het tijdperk van wetenschap en techniek en het begin van de ware ontvoogding van de mens. Een nieuwe tijd die na een lange verbeten strijd ultiem zal leiden tot brood, werk en vrijheid voor iedereen. Een wereld vol geruststellende en kalmerende geluiden.

We zijn nu tweehonderd jaar later. Er is degelijk werk voor de meeste mensen. Er is brood voor de meeste mensen, en ondanks alles hebben we meer vrijheid dan gelijk welke voorgaande generatie. We hebben politie ter bescherming van lijf en goed, en een leger voor als het te gortig wordt. We hebben nokvol gevulde warenhuizen. We hebben brand-, ziekte-, auto- en levensverzekeringen. Elk risico, gevaar of onzekerheid is stilaan uit het leven gefilterd. Resultaat: de mensen zijn niet bevrijd. Ze zijn verveeld. Europa is geen fort. Europa is een stolp met barsten. Een reservaat vol verdovende achtergrondruis. Sport en poets je tanden. Flos en was je handen. Eet regelmatig fruit. Ontspan op tijd en fiets. Steun het regenwoud. Er is comfort, elektriciteit en centrale verwarming. Er zijn koelkasten en kookfornuizen. Er komt de klok rond warm water uit de muur. Je kunt een auto kopen. Hier heerst vrede. Ondertussen accumuleren zware metalen in je lichaamsweefsel en stapelt de chemische vervuiling in je onmiddellijke omgeving zich op. We kampen in België met het hoogste prozacverbruik per hoofd ter wereld, met depressies en angsten. Maar we leven langer dan ooit. Zie hoe rijk het leven is: de vleesconsumptie is de voorbije drie generaties in die mate gestegen, dat wanneer je de zeventig haalt, je een goede kans hebt te creperen aan darmkanker.

Wie de dertig niet haalt, wordt geveld door een of andere door vervuiling veroorzaakte tumor of schiet zich statistisch gezien een kogel door het hoofd. Wie goed mikt, hoeft zelf de knal niet meer te horen. Er is alleen stilte.

TYRON