TiensTiens

De ambitieuze plannen voor de stationsbuurt doorgelicht

Op een bloedhete juniavond kom ik even over achten aan in een parochiezaal in de Patijntjestraat, vlakbij het Sint-Pietersstation. De zaal zit afgeladen vol. Ongeveer tweehonderd mensen zakten af naar deze buurtvergadering, georganiseerd door een aantal milieuverenigingen. Die zijn fel gekant tegen de plannen van het stadsbestuur voor de heraanleg van de stationsbuurt en willen samen met de buurtbewoners acties op het getouw zetten.

De vergadering is een interessante oefening in directe democratie en participatie. Het is niet simpel om met tweehonderd mensen te vergaderen. De eerste avond verloopt nogal chaotisch. Te veel volk, te veel informatie, heel veel vragen bij de buurtbewoners en ook veel emoties: bezorgdheid, twijfel en angst. Na drie uur puffen in de warme zaal gaat voor sommigen de vergadering gewoon door. Ze discussiëren verder aan de bar of in de buurt van de uitgang. Het bewijst dat de betrokkenheid van de aanwezigen groot is. Na deze startvergadering volgen er haast tweewekelijks vergaderingen. De organisatoren (Gents MilieuFront, Milieugroep Sint-Pieters-Aaigem, Voor Moeder Aarde, Natuurpunt Gent, Gents Ecologisch Centrum en Bond Beter Leefmilieu) verwachten zich aan een kleine groep van mensen die echt de handen uit de mouwen wil steken. Maar opnieuw worden hun verwachtingen overtroffen, want vijftig mensen tekenen de aanwezigheidslijst. Vanaf de derde vergadering wordt in twee groepen gewerkt. Eén groep buigt zich over het thema mobiliteit, een andere groep houdt zich bezig met de geplande nieuwbouw. Op het eind van elke vergadering worden de conclusies van beide groepen naar voren gebracht voor alle aanwezigen.

Geen echte inspraak

Tijdens de eerste vergadering valt op dat de aanwezige buurtbewoners niet op de hoogte zijn van de plannen van het stadsbestuur. Die plannen zitten nochtans al in een ver gevorderd stadium. Is het stadsbestuur dan niet van plan om de mening van de bewoners te vragen? Neen, de informatievergadering die oorspronkelijk gepland was in mei is uitgesteld tot 3 oktober. In 2004 was er wel een informatiemoment, maar toen lagen er nog geen concrete plannen voor. Die plannen zijn er nu wel, al ziet het er niet naar uit dat de buurtbewoners daar iets over te zeggen krijgen. In een gesprek tussen het actiecomité, burgemeester Beke en schepen van Stedenbouw en Mobiliteit Temmerman werd duidelijk dat er geen echte inspraak zal zijn. De buurt zal bij wijze van spreken alleen iets in de pap te brokken hebben over de plaatsing van de bloembakken en de kleur van de verf die gebruikt zal worden, niet over de grote lijnen van het project.

De plannen van het stadsbestuur en de Vlaamse overheid

(illustratie: www.gent.be)

Het stationsgebouw wordt vernieuwd en er komt een ondergrondse winkelruimte, zoals in het station Brussel-Zuid. De autoparking aan de achterkant van het station zal verdwijnen. De aanpalende rij horecazaken tussen de Ganzendries en de Voskenslaan wordt gesloopt en iets meer naar achteren opnieuw opgebouwd. In de plaats komt het Sint-Denijsplein met enkele ‘groenconstructies’. Dat zijn geen bomen of struiken maar metalen constructies met een laagje groene verf die voor de groene toets moeten zorgen op het plein.

De bushaltes voor het stationsgebouw verdwijnen en de tram -en bushaltes worden ondergronds samengevoegd. Voor de rest blijft het Maria Hendrikaplein ongewijzigd. De koker die de Koning Albertlaan nu met de Voskenslaan verbindt, zal verdwijnen en vervangen worden door een nieuwe koker, ongeveer honderd meter verderop. Ook het oude Postgebouw verdwijnt.

De plannen met het NMBS-terrein langs de Koningin Fabiolalaan springen het meest in het oog. Daarop komen 100 000 m² kantoorruimte en nog eens 100 000 m² woonruimte in de vorm van hoogbouw: twee torens tussen 60 en 90 m hoog vooraan op het terrein (nabij het station) en twee achteraan.

Daarnaast is een ondergrondse parking voor 3 000 wagens voorzien, een tegemoetkoming voor de extra pendelaars, bewoners en werknemers die de stad verwacht. Dat is aanzienlijk meer dan de 500 plaatsen die de huidige parking bezit. Om de pendelaars gemakkelijk naar het station te loodsen krijgt de R4 een nieuwe afrit. Die afrit zal door het natuurgebied Schoonmeersen lopen, onder de sporen door gaan en uitkomen in de Frans De Potterstraat.

Kritieken van het actiecomité

Het actiecomité is het eens met de plannen voor de vernieuwing van het station: het gebouw zelf is aan renovatie toe, het verplaatsen van de bushaltes zal voor meer verkeersveiligheid zorgen en ook met het verkommerde parkeerterrein naast het station moet iets gebeuren.Maar de buurtbewoners hebben ernstige bezwaren tegen de plannen met het NMBS-terrein en de rest van de buurt. Die zijn gewoonweg megalomaan en alleen afgestemd op wie de stad consumeert en niet op wie er ook woont.

(illustratie: www.gent.be)

De buurt rond het station is een woonbuurt. De leefbaarheid zal sterk verminderen als de plannen uitgevoerd worden zoals ze voorliggen. De komst van ongeveer 200 000 m² woon - en kantoorruimte zal een grote belasting voor de buurt betekenen, in de eerste plaats door het extra verkeer. In de plannen staat dat men straten zoals de Rijsenbergstraat en de Frans De Potterstraat zal ‘upgraden’. Dat betekent concreet dat wat nu een buurtweg is, een doorgangsweg zal worden. Voor wie er woont, is dat eerder ‘downgraden’.

En dan is er de nieuwe afrit van de R4 die dwars door het natuurgebied Schoonmeersen zal lopen. Onbegrijpelijk dat alweer een stukje stadsgroen bedreigd wordt door het asfalt. De nieuwe afrit zal ook veel extra verkeer opleveren dat via de Sint-Denijslaan en de Frans De Potterstraat in de stationsbuurt zal terecht komen, met files en omleidingen tot gevolg.

Veel kans ook dat de parkeerdruk in de buurt van het station blijft toenemen: zelfs 2 500 extra parkeerplaatsen zullen op termijn onvoldoende zijn als de 100 000 m² kantoorruimte en de 100 000 m² woonruimte daadwerkelijk in gebruik worden genomen.

De vier torens zijn voor de planners dan wel de kers op de taart, voor wie er woont, zijn ze eerder een doorn in het oog. Uit een rapport over de mogelijke effecten van de hoogbouw blijkt dat de bewoners van de Koningin Fabiolalaan het in de winter zonder zonlicht zullen moeten stellen. Bovendien zal al die hoogbouw ook gewoon lelijk zijn. Een dergelijke architectuur past niet in een buurt met statige herenhuizen en woningen in art-decostijl.

(illustratie: www.gent.be)

Het stadsbestuur en de Vlaamse overheid willen met deze groots opgezette plannen het station Gent Sint-Pieters tot dé toegangspoort van Gent maken en de stationsbuurt opwaarderen tot het economische visitekaartje van Gent - getuige de 100 000 m² kantoorruimte. Volgens een overheidsstudie is die extra kantoorruimte noodzakelijk voor de economische groei van de stad. Het buurtcomité betwist dat en ziet zijn standpunt bevestigd door de huidige situatie van de vastgoedsector. Er bestaat bij bedrijven zeer weinig interesse om naar Gent te verhuizen, althans volgens een werknemer van een groot kantoor in de vastgoedsector die één van de buurtvergaderingen bijwoonde). Bovendien doet de kantoormarkt het op dit ogenblik over het algemeen niet goed en is er in Gent nog voldoende kantoorruimte beschikbaar, onder andere aan het Zuid. De kans is dus groot dat veel van de voorziene kantoorruimte onbenut zal blijven, wat de leefbaarheid in de buurt niet ten goede komt. De belangrijkste huurder zal waarschijnlijk de overheid zelf zijn, die al liet verstaan dat een aantal stadsdiensten hiernaartoe zullen verhuizen. Dat komt echter neer op een nuloperatie, aangezien de kantoren in de binnenstad dan opnieuw leeg komen te staan.

Een belangrijk argument van de overheid om kantoorgebouwen op te trekken in de buurt van het station is dat werknemers dan aangemoedigd worden om met de trein of de tram naar het werk te komen. Die redenering klopt als een bus en getuigt van een langetermijnvisie die rekening houdt met ecologische en pragmatische argumenten. Want wie neemt nog de auto om in de file te staan aanschuiven als je op twee minuten wandelafstand van het station werkt? Als de overheid dat argument echter ernstig neemt, moet ze ook de parkeergelegenheid daaraan aanpassen. En dat is nu net wat ze niet van plan is: speciaal voor de extra werknemers worden een nieuwe afrit van de R4 en 2 500 extra parkeerplaatsen (van 500 tot 3 000) voorzien. Het is op zich een goed idee om stationsbuurten maximaal te exploreren, maar dat hoeft niet gepaard te gaan met een verzesvoudiging van de verkeersdruk. In het mobiliteitsplan van de stad Gent is overigens te lezen dat de groei van de stad moet worden losgekoppeld van de groei van het wegverkeer. Dat is niet in overeenstemming met deze plannen.

Een ander gewenst resultaat van de hoogbouw is het creëren van extra woonruimte. Er is in Gent inderdaad nood aan betaalbare woningen. Het zal een uitdaging zijn om van de nieuwe woonbuurt een leefbare omgeving te maken met genoeg groen, betaalbare woningen en toegankelijke publieke ruimte. Maar het is nog maar de vraag of hoogbouwtorens daarvoor de beste oplossing zijn.

Een alternatief voorstel

Het actiecomité wil zelf een alternatief formuleren. Op die manier blijft het niet bij klagen en zagen en moet ook het stadsbestuur de geplande ingrepen beter argumenteren. Het toeval wil dat in de stationsbuurt een aantal mensen wonen die de nodige expertise bezitten voor het uittekenen van een alternatief voorstel: enkele architecten, een stedenbouwkundige en een professor milieurecht zetten al hun schouders onder het actiecomité.

(illustratie: www.gent.be)

Het actiecomité pleit voor een groen lint van het Citadelpark tot aan de Blaarmeersen. De groene strook die er nu is (het Citadelpark, de lanen naar het station en het Maria Hendrikaplein), moet via de NMBS-parking, de nieuwe terreinen langs de Koningin Fabiolalaan en de Schoonmeersen doorgetrokken worden tot aan de Blaarmeersen. Het behoud en de aanleg van groen, net als bijkomende fiets- en wandelpaden, zou de leefbaarheid in de stationsbuurt zeker ten goede komen.

Het verkeer dan. Als alternatief voor de nieuwe afrit van de R4 is er het voorstel om de bestaande afrit naar het Sint-Pietersstation opnieuw te gebruiken. Die afrit ter hoogte van de Snepkaai kan eventueel heraangelegd worden, maar dat zal in elk geval minder kosten en er zal minder groen sneuvelen. De woonstraten in de buurt moeten woonstraten blijven. De Voskenslaan en de Koning Albertlaan blijven bruikbare doorgangswegen die de wijk vlot ontsluiten. De koker die deze straten nu met elkaar verbindt, zou ondergronds kunnen gaan zoals bij het station in Leuven. Het opnieuw in gebruik nemen van kleine treinstations, zoals dat van Sint-Denijs-Westrem, kan pendelaars aanmoedigen om niet met de auto naar het Sint-Pietersstation te komen. Het station van De Pinte bewijst dat zoiets werkt. Het aantal mensen dat daar op de trein stapt, is opvallend gestegen sinds in de omgeving van Gent Sint-Pieters betalend parkeren werd ingevoerd. Dat mobiliteitsverhaal overstijgt de grenzen van de buurt: het gaat over het stimuleren van openbaar vervoer en over de spreiding van de mobiliteitsdruk in het algemeen. In dit geval kan ook een goede verbinding met Flanders Expo daartoe bijdragen. Pendelaars kunnen op die site parkeren en de sneltram nemen naar het station. Wie werkt in de binnenstad moet aangemoedigd worden om de wagen thuis te laten. Vooral de overheid kan dat als werkgever stimuleren door in gratis bus- en tramkaarten voor haar werknemers te voorzien.

En wat met de geplande torens?

De stad Gent afficheert zich als stad van torens en rivieren, zo lezen we in het Ruimtelijk Structuurplan van Gent. Torens zijn de herkenningspunten van de stad en bakenen die af. Daarom wordt het bouwen van torens in de stationsbuurt door de stad uitdrukkelijk gestimuleerd. Volgens het actiecomité moet de hoogbouw die er komt echter in overeenstemming zijn met de hoogte van de rest van de buurt. Het is trouwens ook mogelijk om meer in de breedte te bouwen, bijvoorbeeld over de sporen heen. Nu is de hoogbouw alleen nodig omdat de overheid op een klein oppervlak bijzonder veel wil realiseren. Een realistischer project met minder kantoorruimte zal ook minder hoogbouw vragen.

Tot slot willen de buurtbewoners echte inspraak: zij vragen dat iemand van het actiecomité mag deelnemen aan de stuurgroep van de stad Gent die alle werken plant en opvolgt.

Toekomstplannen van het actiecomité

Het actiecomité wil in de eerste plaats zoveel mogelijk mensen informeren want de werken aan het Sint-Pietersstation belangen alle Gentenaars aan. Voorlopig lijkt dat te lukken: in de krant De Morgen verschenen al twee artikels over de plannen van de stad Gent en over het actiecomité. Binnenkort komt er een informatieve website en wie de eisen van het actiecomité wil steunen, zal ook een petitie kunnen tekenen. Op die manier wordt duidelijk hoeveel mensen bedenkingen hebben bij de geplande werken.

Ten tweede wil het actiecomité zoveel mogelijk mensen oproepen om een bezwaarschrift in te dienen tijdens het openbaar onderzoek van de Vlaamse overheid, dat wellicht in de maanden september en oktober zal plaatsvinden. Het actiecomité zal een dossier met tegenvoorstellen uitwerken.

De komende gemeenteraadsverkiezingen zijn een ideaal moment om druk uit te oefenen op alle politieke partijen. Zij zullen kleur moeten bekennen en duidelijk moeten maken welk voorstel zij steunen. VLD, CD&V en Groen! lieten nu al van zich horen via pamfletten en/of door hun aanwezigheid op de startvergadering.

ELKE DECRUYNAERE